Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Tczewie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2024 r.

Sąd Rejonowy w Tczewie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Dominika Czarnecka

Protokolant: Kamila Pomorska

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. w T.

na rozprawie

sprawy z powództwa S. N.

przeciwko Gminie T.

o zapłatę

I.zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 22 193, 97 zł (dwadzieścia dwa tysiące sto dziewięćdziesiąt trzy złote 97/100) z odsetkami maksymalnymi od 2 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. i z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty i jednocześnie zastrzega pozwanej prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku A. B. nabytego z dobrodziejstwem inwentarza,

II. oddala powództwo co od odsetek w pozostałym zakresie;

III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3527 zł (trzy tysiące pięćset dwadzieścia siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 1221/16

UZASADNIENIE

W dniu 30 listopada 2015 roku powód S. N. wniósł pozew przeciwko A. B. o zapłatę kwoty:

- 20.000 zł wraz z maksymalnymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kwoty udzielonej pożyczki

- 2193.97 zł tytułem skapitalizowanych odsetek maksymalnych liczonych od dnia 18 listopada 2014 roku do dnia 1 grudnia 2015 roku oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu.

W uzasadnieniu powód wskazał, że w dniu 16 lipca 2014 roku zawarł z pozwanym umowę pożyczki. Na podstawie wskazanej umowy powód pożyczył pozwanemu kwotę 20.000 zł. Strony ustaliły termin zwrotu pożyczki na dzień 17 listopada 2014 roku. Świadkiem zawarcia przedmiotowej umowy był ojciec powoda M. N.. Mimo upływu ustalonego w umowie pożyczki terminu jej spłaty pozwany A. B. nie wykonał ciążącego na nim zobowiązania. Powód zarówno osobiście, jak i za pośrednictwem M. N. wielokrotnie wzywał pozwanego do spełnienia świadczenia i zwrotu pożyczonej kwoty wraz z odsetkami. Wezwania te pozostały jednak bezskuteczne, pozwany nie zwrócił pożyczonej kwoty w całości ani w części. Mimo złożonych w oświadczeniu z dnia 20 grudnia 2014 roku deklaracji pozwany po raz kolejny nie wykonał zobowiązania w całości ani części. Po upływie terminu zapłaty zadeklarowanego przez pozwanego, powód wielokrotnie wzywał go do natychmiastowego spełnienia świadczenia wraz z odsetkami. Za każdym razem pozwany tłumaczył niewywiązanie z zobowiązania niezależnymi od niego okolicznościami np. złym stanem zdrowia, wyjazdem, kłopotami w odzyskaniu własnych wierzytelności. Mimo składania kolejnych deklaracji i zakreślania terminów w których pozwany zobowiązywał się do dokonania zwrotu należności, ostatecznie nie spełnił swojego zobowiązania.

W dniu 15 grudnia 2015 roku referendarz sądowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Dnia 14 stycznia 2016 roku został wniesiony przez pozwanego sprzeciw od nakazu zapłaty. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany podniósł, że pożyczka została zaciągnięta na potrzeby spółki cywilnej, którą prowadził z ojcem pożyczkodawcy M. N. o nazwie (...) s.c. w T.. Pozwany wskazywał na złą sytuację ekonomiczną spółki. Podał też, że częściowo spłacił pożyczkę.

W trakcie postępowania w dniu 19 maja 2016 roku pozwany A. B. zmarł.

Sąd wiedzę o śmierci pozwanego powziął na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2016 roku i wtedy zobowiązał pełnomocnika powoda do wskazania następców prawnych pozwanego w terminie 21 dni pod rygorem pominięcia. Powód w piśmie z 17 sierpnia 2016 roku wskazał, że następcami prawnymi pozwanego są jego(...) M. B. i (...): I. S., J. K. i P. B.. W związku z powyższym Sąd postanowieniem z 2 grudnia 2016 roku podjął postępowanie w sprawie z udziałem w/w następców prawnych spadkodawcy. W styczniu 2017 roku do Sądu wpłynęły akty notarialne zawierające odrzucenie spadku w/w następców prawnych po A. B.. W maju 2017 roku powód złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po A. B.. Postanowieniem z 8 lutego 2018 roku Sąd zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po A. B., które toczyło się w Sądzie Rejonowym w Starogardzie Gdańskim pod sygn. akt I Ns (...). Postanowieniem z 22 lutego 2024 roku Sąd ten stwierdził, że spadek po A. B. nabyła z dobrodziejstwem inwentarza Gmina T.. Na rozprawie dnia 11 września 2024 roku pełnomocnik pozwanej Gminy T. wskazał, że Gmina jest jedynym spadkobiercą A. B.. Powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w stosunku do M. B., I. S., J. K. i P. B., wobec czego postanowieniem z 14 października 2024 r. postępowanie w stosunku do nich umorzono.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2024 roku Sąd podjął postępowanie z udziałem Gminy T..

Gmina T. jako strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana zakwestionowała przedłożoną umowę pożyczki z dnia 16 lipca 2014 roku oraz oświadczenie A. B. z dnia 20 grudnia 2014 roku. Ponadto wskazała, że nabyła spadek po A. B. z dobrodziejstwem inwentarza i w tym stanie rzeczy w przypadku uwzględnienia powództwa odpowiedzialność pozwanego powinna zostać ograniczona do stanu czynnego spadku po A. B..

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 16 lipca 2004 roku powód S. N. zawarł z pozwanym A. B. umowę pożyczki nr (...). A. B. miał problemy finansowe i celem pożyczki było spłacenie jego długów. Na podstawie zawartej umowy powód udzielił pozwanemu pożyczki w wysokości 20.000 zł na okres od dnia 16 lipca 2014 roku do dnia 17 listopada 2014 roku. Pożyczkobiorca zobowiązał się zwrócić pożyczkodawcy kwotę pożyczki wraz z ustalonymi odsetkami w wysokości 9600 zł liczonymi za okres od dnia 16 lipca 2024 roku do dnia 17 listopada 2014 roku płacone w równych 4 ratach po 2400 zł. Strony ustaliły, że w razie opóźnienia w zwrocie pożyczki pożyczkobiorca zapłaci pożyczkodawcy odsetki w wysokości 200 zł za każdy dzień zwłoki. Ponadto strony ustaliły, że zwrot pożyczki oraz określonych odsetek będzie odbywał się na konto bankowe pożyczkodawcy lub gotówkowo za poświadczeniem odbioru. Zabezpieczeniem umowy był weksel in blanco.

(dow ód: umowa pożyczki k.8-9)

Pieniądze zostały przekazane A. B. w gotówce w dniu zawarcia umowy.

Dnia 20 grudnia 2014 roku pozwany złożył oświadczenie, w którym uznał dług i potwierdził, iż mimo określonego w umowie terminu nie wywiązał się z ciążącego na nim zobowiązania. W przedmiotowym piśmie pozwany zadeklarował spłatę kwoty 2400 zł dnia 22 grudnia 2014 roku, zaś spłatę pozostałej części należności w terminie do 15 stycznia 2015 roku- (omyłkowo wskazano 2014 rok)

(dow ód: oświadczenie A. B. k.10, zeznania powoda – k. 244-245 [00:01:50-00:14:29])

Mimo upływu ustalonego w umowie pożyczki terminu jej spłaty pozwany A. B. nie wykonał ciążącego na nim zobowiązania.

S ąd zważył co następuje:

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych do akt sprawy i zeznań powoda. Dokumenty te były autentyczne i nie budziły zastrzeżeń Sądu i stron. Zeznania powoda Sąd uznał za wiarygodne z uwagi na ich spójność z tymi dokumentami.

Sąd na podstawie art. 235 (2) § 1 pkt 4 kpc pominął wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka M. N., albowiem strona pozwana nie wskazała adresu tego świadku, do czego była zobowiązywana przez Sąd.

Poza sporem był fakt, że umowa pożyczki nr (...) została zawarta. Okoliczność tą potwierdził w swoim oświadczeniu pierwotny pozwany Pan A. B., wskazując na wysokość pożyczki oraz na nieuregulowanie jej w terminie.

Przechodząc do oceny zasadności powództwa należy odwołać się do treści art. 720 art. § 1 k.c. który stanowi, że przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa pożyczki zobowiązuje zatem pożyczkodawcę do przeniesienia własności przedmiotu pożyczki na pożyczkobiorcę. Samo wydanie przedmiotu pożyczki może nastąpić w dowolny sposób, byle pożyczkobiorca miał możność swobodnego dysponowania czy to pieniędzmi, czy rzeczami będącymi przedmiotem umowy. Odwrotność opisywanej sytuacji występuje przy zwrocie pożyczki. Pożyczkobiorca po upłynięciu określonego terminu jest zobowiązany zwrócić pożyczkodawcy otrzymane pieniądze/rzeczy, przy czym nie muszą to być te same pieniądze i te same rzeczy, o ile są zwracane w tej samej ilości i jakości. W braku odmiennego zastrzeżenia w odniesieniu do tych umów pożyczki, których przedmiotem są pieniądze, należy postępować stosownie do wymagań określonych zasadą nominalizmu (zob. szerz. Z. Gwalik, Komentarz do artykułu 720 Kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, LEX 2010).

Regułą, jaka obowiązuje w dziedzinie prawa kontraktowego, jest zasada pacta sunt servanda, która wyraża się tym, że umowa, która została prawidłowo zawarta, nie może zostać na podstawie decyzji jednej ze stron rozwiązana. Prawidłowe zachowanie się dłużnika w wykonaniu zobowiązania polega na zadośćuczynieniu oczekiwaniom wierzyciela, którego uzasadnieniem jest istniejące między stronami zobowiązanie. Jeżeli dłużnik uchybia swoim obowiązkom, nie spełniając świadczenia lub spełniając je w sposób nienależyty, to wierzyciel może podjąć kroki zmierzające do przymusowej realizacji świadczenia (Z. Gawlik, Komentarz do art. 471 Kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna, LEX 2010).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości, że poprzednik prawny pozwanego skutecznie zawarł umowę pożyczki gotówkowej, która jest podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia.

Zgodnie z wynikającą z art. 6 k.c. reguły rozłożenia ciężaru dowodu obowiązkiem powoda w sprawie o zapłatę pożyczki jest jedynie udowodnienie okoliczności tworzących prawo, czyli tego, że między nim a pozwanym doszło do zawarcia umowy. Pozwanego zaś obciąża dowód wykazania okoliczności niweczących prawo powoda, a więc m.in. tego, że pożyczkę zwrócił (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1999 r., sygn. II CKN 390/98). Innymi słowy zadaniem pożyczkodawcy jest wykazanie jedynie istnienia stosunku prawnego, z którego wynika, iż druga strona tego stosunku zobligowana jest do zapłaty na jego rzecz określonego świadczenia. Wykazując ten fakt pożyczkodawca przerzuca ciężar dowodu na drugą stronę i to ona powinna udowodnić, że mimo istnienia umowy dane świadczenie zostało już spełnione. Co prawda pozwany A. B. wskazywał, że uiścił jedną ratę w kwocie 2400 zł, ale w żaden sposób tego nie wykazał, szczególnie, że z umowy pożyczki wynika sposób, w jaki zwrot pożyczki powinien być realizowany. Zgodnie z §2 ust. 3 umowy pożyczki ,, zwrot pożyczki oraz określonych odsetek powinien odbywać się na konto bankowe pożyczkodawcy: (...) lub gotówkowo za poświadczeniem odbioru. Niedopuszczalne są inne formy zwrotu w szczególności przekazanie gotówki bez poświadczenia odbioru przez strony”. Strona pozwana takiego poświadczenia odbioru nie przedłożyła.

Na gruncie niniejszego postępowania pozwana ani jej poprzednik prawny nie przedłożyli jakichkolwiek dowodów na okoliczność spłaty zaciągniętego zobowiązania. W tym stanie rzeczy Sąd oparł się na zapewnieniach powoda, który zaprzeczał, by jakakolwiek część zobowiązania została uregulowana.

Wobec powyższego Sąd w pkt I wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powoda 20 000 zł zgodnie z żądaniem pozwu, powiększoną o prawidłowo naliczone odsetki maksymalne za opóźnienie za okres od dnia następnego po dniu, w którym miała nastąpić spłata pożyczki, tj. od 18 listopada 2014 r. do 1 grudnia 2015 r., czyli dnia wniesienia pozwu w kwocie 2193, 97 zł, zatem łącznie 22 193, 97 zł.

Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Natomiast § 22 przewiduje, że jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. W świetle zaś art. 482 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.

Z przedłożonej umowy pożyczki gotówkowej wynika, że pożyczkodawca posiada uprawnienie do naliczania odsetek w wysokości 200 zł za każdy dzień zwłoki. W umowie były więc zastrzeżone odsetki wyższe od maksymalnych, dlatego zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego należało zasądzić odsetki maksymalne.

W związku z powyższym Sąd w pkt I wyroku zasądził całą żądaną kwotę z odsetkami, dzieląc te odsetki zgodnie z obowiązującymi przepisami na odsetki maksymalne od 2 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku i od zmiany przepisów na odsetki maksymalne za opóźnienie od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty.

W pkt II wyroku Sąd oddalił powództwo co do odsetek w zakresie dalej idącym, bowiem powód żądał ich od dnia wniesienia pozwu, tj. od 1 grudnia 2015 r., a odsetki za ten dzień zostały już naliczone, zawierając się w kwocie 2 193, 97 zł.

Zgodnie z 922 § 1 k.c. zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisów.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że w sytuacji kiedy śmierć pożyczkobiorcy następuje po zawarciu umowy pożyczki i wypłacie kapitału, zdarzenie to nie ma żądnego wpływu na istnienie zobowiązania. W takiej sytuacji obowiązek zwrotu pożyczki wchodzi do spadku po pożyczkobiorcy na ogólnych zasadach dziedziczenia, tj. w sposób ograniczony w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza i w sposób nieograniczony w przypadku przyjęcia spadku wprost. Innymi słowy spadkobiercy pożyczkobiorcy wchodzą w jego sytuację prawną (por. J. Pisuliński, Zdarzenia powodujące wygaśnięcie umowy kredytu [w:] J. Panowicz-Lipska (red.), Prawo zobowiązań – część szczególna. System Prawa Prywatnego. Tom 8, C.H.Beck 2011).

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia z 22 lutego 2024 roku r. Sąd ustalił, że spadek po A. B. nabyła z dobrodziejstwem inwentarza Gmina T.

Art. 319 k.p.c. stanowi, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.

Z uwagi na treść wyżej przywołanego przepisu oraz fakt, iż pozwana nabyła spadek obciążony długami spadkowymi z dobrodziejstwem inwentarza Sąd uznał, że w sentencji wyroku konieczne jest poczynienie wzmianki o ograniczeniu zakresu odpowiedzialności pozwanego za długi spadkowe do wartości czynnej masy spadkowej.

Reasumując należało stwierdzić, że wobec niespełnienia obowiązku spłaty pożyczki, powód ma uprawnienie do dochodzenia spłaty zadłużenia od następcy prawnego pożyczkobiorcy. Z kolei pozwany, który nabył spadek po pożyczkobiorcy z dobrodziejstwem inwentarza ma prawo powoływać się na ograniczenie swojej odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 k.p.c, zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i obrony. W rozpoznawanej sprawie pozwana okazała się stroną przegrywającą sprawę w całości, co dawało podstawę do obciążenia jej całością poniesionych przez stronę powodową kosztów.

Na poniesione przez powoda koszty w kwocie 3527 złotych składała się kwota: 1110 zł opłaty sądowej od pozwu, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2400 zł, ustalone na podstawie § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia pozwu. Wskazać należy, że niezasadne było żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej, gdyż nie uzasadniał tego jego nakład pracy i stopień skomplikowania sprawy. Co istotne, sprawa przez znaczny czas pozostawała zawieszona.