Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Tczewie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

T., dnia 21 czerwca 2024 r.

Sąd Rejonowy w Tczewie I Wydział Cywilny

przewodniczący sędzia Andrzej Lubowiecki

protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Műller

po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 roku w T.

na rozprawie

sprawy z powództwa powodów S. K. i A. K.

przeciwko pozwanemu (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza solidarnie od powodów A. K. i S. K. na rzecz pozwanego kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych), z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt. I C 147/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 13 lutego 2024 r. powodowie S. K. i A. K. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz do majątku wspólnego od pozwanego (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 34.241,95 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazali, że zawarli z pozwanym umowę kredytu. W ich ocenie, pozwany w sposób sprzeczny z przepisami ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 z późn. zm. - dalej także jako: „u.k.k.”) naliczył odsetki umowne od kredytowanych kosztów kredytu, błędnie określił rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty, nie przedstawiając wszystkich przyjętych do jej obliczenia założeń, naruszając tym samym art. 30 ust. 1 pkt. 7 u.k.k., jak również nie określił procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, zwłaszcza w wypadku wcześniejszej spłaty kredytu (art. 30 ust. 1 pkt. 10 i 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k.).

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa, szczegółowo odnosząc się do zarzutów powodów. Pozwany wskazał, że postanowienia umowy były zgodne z przepisami wskazanej ustawy. W szczególności wskazał, że kwota prowizji nie została ujęta w kategorii całkowitej kwoty kredytu. Pozwany przyznał, że dokonał naliczenia odsetek od kredytowanej prowizji, wskazał jednak, że jest to działanie zgodne z prawem. Jednocześnie podniósł zarzut upływu terminu do złożenia przez powodów oświadczenia w oparciu o art. 45 u.k.k.

S ąd ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 18 maja 2020 r. powodowie, jako kredytobiorcy, zawarli z pozwanym, jako kredytodawcą umowę kredytu gotówkowego nr (...)- (...). Na jej podstawie powodom został udzielony kredyt w kwocie 108.500 zł, z czego kwota 100.000 zł miała przeznaczenie konsumpcyjne, zaś kwota 8.500 zł była przeznaczona na sfinansowanie prowizji Banku. Kredyt oprocentowany był według stałej stopy procentowej, która wynosiła 8% w skali roku. Miał zostać spłacony przez powodów w 120 ratach miesięcznych. Jako całkowity koszt kredytu wskazano kwotę 58.422,00 zł (§ 1 ust. 4 umowy). Kredytobiorcy byli zobowiązani do uiszczenia prowizji w kwocie 8.500 zł oraz odsetek obliczonych za cały okres umowy w wysokości 49.922 zł.

okoliczno ści bezsporne, a nadto: umowa nr (...) kredytu gotówkowego z dnia 18.05.2020 r. - k. 18.

W piśmie z dnia 22 grudnia 2023 r. powodowie złożyli wobec pozwanego oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Stwierdzili, że pozwany wadliwe wyliczył i wskazał całkowitą kwotę do zapłaty oraz rzeczywistą roczną stopę oprocentowania kredytu, a ponadto naliczał odsetki również od kwoty pobranej prowizji za udzielenie kredytu, jak również wadliwie wyliczył i wskazał całkowitą kwotę do zapłaty, jednocześnie przyjmując, że całkowita kwota kredytu to kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi podstawie umowy. Powodowie wywodzili, że korzystając z sankcji kredytu darmowego, zwracają kredyt w wysokości nominalnej, tj. bez odsetek i kosztów, w terminach i w sposób określony w umowie. Pozwany został wezwany do zwrotu pobranych przez kredytodawcę kwot oraz uiszczonych przez kredytobiorców kosztów, poprzez ich zapłatę na wskazany rachunek bankowy. Na kwotę objętą wezwaniem do zapłaty składały się pobrana przez pozwanego z kwoty kredytu prowizja oraz odsetki uiszczone przez powodów według stanu na dzień złożenia oświadczenia.

okoliczności bezsporne, a nadto oświadczenie powodów z dnia 22 grudnia 2023 r. k. 37-38, potwierdzenie nadania oraz wpływu do pozwanego oświadczenia k. 41-42.

W piśmie z dnia 29 grudnia 2023 r., stanowiącym odpowiedź na oświadczenie powodów, pozwany stwierdził, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia ich żądania, bowiem wymagane ustawowo elementy umowy zostały wskazane prawidłowo co do zasady jak i co do wysokości, a nadto, z uwagi na czas zawarcia umowy, upłynął termin na realizację uprawnienia wskazanego w art. 45 u.k.k.

okoliczno ści bezsporne, a nadto odpowiedź pozwanego z dnia 29 grudnia 2023 r. k. 43

W dniu 17 stycznia 2024 r. powodowie sporządzili ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 34.241,95 zł adresowane do pozwanego. Na wskazaną w piśmie kwotę do zapłaty składały się pobrana przez pozwanego kwota 8.500 zł z tytułu prowizji oraz kwota 25.741,95 zł zapłacona przez powodów z tytułu odsetek, które to kwoty wynikają z wystawionego przez pozwanego zaświadczenia z dnia 22 grudnia 2023 r. o wysokości poniesionych kosztów z tytułu zawarcia umowy. Termin zapłaty oznaczony został przez powodów na 7 dni od doręczenia wezwania do zapłaty. Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. pozwany odmówił uwzględnienia żądania.

okoliczno ści bezsporne, a nadto ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty k. 47, potwierdzenie nadania oraz wpływu wezwania do pozwanego k. 50-51, zaświadczenie pozwanego o wysokości poniesionych kosztów z tytułu zawartej umowy kredytu k. 56-58, odpowiedź pozwanego z dnia 22 stycznia 2024 r.k. 59-61.

S ąd zważył co następuje.

Okoliczności stanu faktycznego były bezsporne, a Sąd nie znalazł podstaw do ich kwestionowania z urzędu, bowiem mają one oparcie w przedłożonych dokumentach.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 u.k.k., w przypadku naruszenia przez kredytodawcę jej art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c, konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. W myśl art. 45 ust. 5 u.k.k., uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Powodowie zarzucili pozwanemu naruszenie m.in. art. 30 ust. 1 pkt. 7, 10 i 16. Oświadczenie o skorzystanie z sankcji kredytu darmowego zostało złożone przez powodów z uchybieniem terminu prekluzyjnego przewidzianego w ust. 5 wskazanej ustawy. Na skorzystanie z powyższego uprawnienia wymieniony przepis przewiduje roczny termin, liczony od dnia wykonania, tj. w ocenie Sądu - zawarcia umowy. Podobnie jak w innych wypadkach posłużenia się instytucją prekluzji, przepis zmierza przede wszystkim do uporządkowania i stabilizacji obrotu, z wykluczeniem sytuacji, w której możliwość powoływania się na sankcję kredytu darmowego i zmianę tym samym treści zobowiązania, skutkowałyby bliżej nieokreślonym czasem niepewności co do kształtu stosunku prawnego łączącego strony umowy.

Nie zasługują na uznanie twierdzenia powodów, że termin wskazany w art. 45 ust. 5 u.k.k. rozpoczyna bieg z chwilą zwrotu przez kredytobiorców całkowitej kwoty kredytu. W doktrynie i orzecznictwie ( vide: M. Grochowski, Komentarz do art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, w: K. Osajda (red) Ustawa o kredycie konsumenckim, Komentarz, Legalis oraz wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27 lutego 2019 r., sygn. akt XII C 1503/18, LEX nr 3222538) wskazuje się, że wskazany termin rozpoczyna bieg od dnia zawarcia umowy i po jego upływie, kształtujące uprawnienie konsumenta gaśnie. W doktrynie stwierdza się także, że przez wykonanie trwających umów kredytu należy rozumieć daty ich zawarcia, tj. uruchomienia kredytu. O wykonaniu kredytu można mówić wtedy, gdy kredytobiorca uzyskał na własność przedmiot kredytu, bądź gdy stworzono mu prawną możliwość wykorzystania z jego przedmiotu w taki sposób, jak może to czynić właściciel rzeczy. Kwestia przeniesienia własności przedmiotu umowy stanowi element wykonania zawartej już umowy ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt VII Aga 1176/18, Legalis).

Kredyt darmowy jest sankcją przysługującą kredytobiorcy przeciwko kredytodawcy. W tej sytuacji to kredytobiorca jest beneficjentem sankcji, a kredytodawca zobowiązany jest do poddania się skutkom prawnokształtującego oświadczenia konsumenta. Podobnie jak w przypadku innych oświadczeń prawnokształtujących (np. prawa odstąpienia), ograniczenie terminu musi być więc wyraźne i jednoznaczne, gdyż jest to konieczne dla stabilizacji ryzyka gospodarczego i bezpieczeństwa obrotu. W przypadku, gdy to konsument jest beneficjentem sankcji, przyznanie mu zarazem uprawnienia do przedłużania terminu do skorzystania z niej, stanowiłoby nieproporcjonalne uprzywilejowanie sytuacji kredytobiorcy. Stąd, w ocenie Sądu, termin „wykonanie umowy” należy rozumieć jako termin biegnący od dnia udostępnienia środków kredytobiorcy.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowany jest także przeciwny pogląd, zgodnie z którym za początek terminu wskazanego w art. 45 ust. 5 u.k.k. przyjmuje się dzień wykonania umowy przez obie strony umowy kredytowej. Pogląd ten ogranicza się wyłącznie do literalnej wykładni przepisu, której skutkiem jest rezultat sprzeczny z celem omawianego przepisu, i tym samym nie znajduje uznania Sądu.

Nie jest kwestionowane, że powodowie złożyli oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego w dniu 22 grudnia 2023 r., natomiast udostępnienie środków kredytobiorcom nastąpiło w dniu 18 maja 2020 r. Termin na złożenie oświadczenia upłynął więc w dniu 18 maja 2021 r.

Niezależnie od powyższego, powództwo podlega oddaleniu także z powodu przyjęcia przez Sąd, że pozwany nie naruszył praw powodów, których konsekwencją byłoby ich uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

Zwrot "naruszenie" użyty w art. 45 ust. 1 u.k.k. należy rozumieć wyłącznie jako brak zamieszczenia w umowie kredytu konsumenckiego konkretnych informacji lub postanowień wymienionych w tym przepisie lub określenie ich w sposób wadliwy, co aktualizować się będzie w zakresie określenia matematycznej wartości poszczególnych świadczeń pieniężnych kredytobiorcy na rzecz kredytodawcy (wysokości stóp oprocentowania, wysokości odsetek dziennych, całkowitego kosztu kredytu). Wskazuje na to w pierwszej kolejności brzmienie art. 45 ust. 1 u.k.k., w którym zamieszczono wyliczenie postanowień, jakie umowa powinna określać. W konsekwencji, jego naruszenie następuje w sytuacji, gdy w danej umowie nie zamieszczono wymaganego postanowienia lub postanowienie to zostało określone błędnie. Ponadto, celem wprowadzenia w u.k.k. obowiązku informacyjnego, skorelowanego z surową sankcją kredytu darmowego, było umożliwienie konsumentowi oceny ryzyka związanego z danym instrumentem finansowym, oraz jego konkurencyjności, a zatem podjęcie świadomej decyzji dotyczącej dokonania określonej transakcji kredytowej.

Zgodnie z art. 29 ust. 3 u.k.k., umowa powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Co istotne, naruszenie art. 29 ust. 3 u.k.k. przez kredytodawcę łączone jest z możliwością zastosowania sankcji kredytu darmowego z art. 45 ust. 1 ustawy. W piśmiennictwie wskazuje się, że wyłącznie brak zamieszczenia określonych w art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim konkretnych punktach elementów, może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego (R. Kaszubski W., Obzejta Łukasz, Tytuł: Karty płatnicze w Polsce, Opublikowano: WKP 2012, monografia). Sankcja kredytu darmowego nie powstaje, gdy kredytodawca naruszył obowiązek, którego źródłem jest przepis niewymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., tj. inne postanowienie ustawy, zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje. Katalog przepisów określonych w art. 45 ust. 1 u.k.k. ma charakter zamknięty i ze względu na wyjątkowy, sanacyjny, charakter regulacji, nie podlega wykładni rozszerzającej.

W konsekwencji, nawet, gdy dane postanowienia umowy wymienione w art. 30 u.k.k. są zredagowane w sposób niejasny i budzący wątpliwości, to nie ma podstaw, aby stosować sankcję z art. 45 ust. 1 u.k.k., chyba że stopień niepewności, czy niejasności wyklucza możliwość uznania, że dane uregulowanie umowne niesie za sobą w ogóle jakąkolwiek informację.

Powodowie zarzucili, że treść umowy narusza art. 30 ust. 1 pkt. 7 u.k.k., poprzez nieujęcie w rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (dalej także jako „RRSO”) także oprocentowania prowizji. W zakresie tego zarzutu pozwany słusznie zauważył, że w stanie faktycznym kredytowanie prowizji było spowodowane decyzją pozwanych, którzy wszakże mogli ją pokryć z własnych środków. Konsekwencją jej kredytowania, jest prawo pozwanego do żądania odsetek. Zasadnym jest zatem stwierdzenie, zgodnie z którym, jeżeli umowa nie określa przeznaczenia kredytu, kredytobiorca może część jego kapitału przeznaczyć na pokrycie kosztów kredytu.

Umożliwienie kredytowania kosztów kredytu ze środków kredytobiorcy, który najczęściej dysponuje nimi na skutek ich złożenia przez depozytariuszy (najczęściej w formie lokal bankowych, od których bank wypłaca odsetki), bez objęcia tego składnika uprawnieniem kredytobiorcy do naliczania odsetek, prowadziłoby do nieuzasadnionego narażenia go na stratę, wynikającą z konieczności wypłaty depozytariuszom odsetek, bez możliwości ich odzyskania. Potrzeba przeciwdziałania takiej sytuacji zyskuje potwierdzenie w orzecznictwie przywołanym przez powoda w odpowiedzi na pozew (m.in. wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt. II Ca 1020/19).

Nawet naliczanie nadmiernych odsetek, jednakże mieszczących się w granicach obowiązującego prawa, nie powinno skutkować sankcją kredytu darmowego, którą powoduje jedynie brak zamieszczenia w umowie kredytu konsumenckiego konkretnych informacji lub postanowień wymienionych w ust. 1 art. 45 u.k.k. lub określenie ich w sposób wadliwy.

Stosownie do treści art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k., umowa powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. W obecnym stanie prawnym nie może budzić wątpliwości, że całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 ust. 7 u.k.k.). Mając zaś na uwadze, iż rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 ust. 12 u.k.k.), niewłaściwe określenie całkowitej kwoty kredytu, prowadzi do podania błędnej informacji o RRSO.

Niewątpliwie nie jest dopuszczalne podawanie przy wyliczeniu RRSO kwoty prowizji jako wchodzącej w zakres pojęcia całkowita kwota kredytu. Kwestię tę ostatecznie rozstrzygnął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) w wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C-377/14, stwierdzając, że artykuł 3 lit. l i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, a także pkt I załącznika I do dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi.

In casu, w umowie kredytu zawarto elementy, o których mowa w art. 30 ust. 7 u.k.k. tj. określono RRSO i całkowitą kwotę kredytu. Postanowienia umowy oparto na wytycznych zawartych w załączniku nr 4 do u.k.k., określających sposób obliczania RRSO oraz zawierających wzór matematyczny służący do jej obliczania. Kwota prowizji nie została uwzględniona przez pozwanego w ramach całkowitej kwoty kredytu, ale w ramach wartości poszczególnych rat spłacanych w okresie kredytowania. Tym samym, wartość RRSO została wyliczona przez pozwanego zgodnie ze wzorem, od całkowitej kwoty kredytu, która nie obejmowała kredytowanych kosztów kredytu, tj. prowizji. Postanowienia umowy zostały wprost oparte na treści załącznika do ustawy i są zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Pozwani zarzucili również naruszenie art. 30 ust. 1 pkt. 10, poprzez niewskazanie w umowie informacji o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki oraz warunkach, na jakich koszty te mogą ulec zmianę. Sąd uznał niezasadność tego zarzutu.

W § 7 i § 9 umowy określono zmiany kosztów działalności, jakie mogą wpłynąć na zmianę danych z tabeli dotyczącej opłat i prowizji. Wskazano też, że zmiana tych czynników cenotwórczych wpłynie na te dane proporcjonalnie do ich wartości. Pozwany spełnił zatem wymóg opisu kosztu, poprzez wskazanie ich wysokości (lub podstawy obliczenia).

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 pkt. 16 u.k.k., poprzez nieokreślenie w umowie procedur i warunków, na podstawie których koszty kredytu mogą ulec zmianie, wskazać należy, że w § 4 umowy określono prawo kredytobiorców do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem. Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy, „kredytobiorca ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie”. W kolejnych postanowieniach tego paragrafu kwestię tę uregulowano szczegółowo.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał powództwo za niezasadne i orzekł jak w punkcie I sentencji.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II, na podstawie art. 108 § 1 zd. 1 K.p.c. w zw. z art. 98 K.p.c. i art. 105 § 2 K.p.c. Powodowie przegrali sprawę w całości, dlatego byli zobowiązani do zwrotu pozwanemu całości poniesionych przez niego kosztów procesu, na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3.600 zł (§ 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Zgodnie z art. 105 § 2 K.p.c. na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają. Powodowie są współuczestnikami solidarnymi, dlatego zastosowanie znalazł art. 105 § 2 k.p.c.

Ponadto, w myśl art. 98 §11 K.p.c., od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.